کلمه: همایش یک روزه ي " شهید آیت الله دکتر بهشتی تشکل و تحزب " سی سال پس از تاسیس حزب جمهوری اسلامی ایران، بعنوان یکی از تجارب با ارزش و بزرگ تشکیلاتی ایشان، به همت بنیاد نشر آثار و اندیشه های شهید آیت الله دکتر بهشتی و موسسه مطالعات دین و اقتصاد تا دقايقي ديگر برگزار مي‌شود. برای اطلاع بیشتر از اهداف و برنامه های این همایش گفتگویی با جناب آقای دکتر فرشاد مومنی دبیر این همایش انجام شد که در پی می آید .

دوست گرامی بند آقا میلاد می فرمایند: در اینکه دروغ و تزویر گناه کبیره هستند هیچ شکی نیست ولی آیا حجاب جز مکارم اخلاق حساب نمی شود ؟

که لازم به ذکر است که: سوال من این جاست که آیا وقتی فلانی دروغ میگه و به شعور یه ملت توهین میکنه آیا در جامعه ما کتک می خوره؟ یا غیبت می کنه یا تهمت میزنه یا ...
کسی نمی گه حجاب، عفاف، و... حتی سنگین بودن و خیلی با نامحرم نپریدن و صمیمی نشدن از مکارم اخلاق نیست! اما آیا اصل اول اخلاق آزادی انتخاب نیست؟ آیا کسی که حجابش رو مراعات نکرده انسان نیست؟ و اگر انسان نیست پس کسی که دروغ می گویند هم به مراتب بالاتر انسان نیست و اگر کسی که دروغ گفته انسان است پس خیلی ها انسانند و ...

و نیز حضرت ایت الله جوادی آملی می فرمایند: -کتاب منزلت عفل در هندسه معرفت دینی-

فصل دوم: شان عقل در قلمرو دین

1- عقل در بعد هستی شناختی دین

عقل می تواند چیزی را به مجموعه دین اضافه کند؟

منبع هستی شناختی دین فقط اراده و علم ازلی الهی است و عقل هم چون نقل گزارش گر و مدرک احکام و دستورات الهی است. زیرا عقل به هیچ رو قدرت بر انشای حکم و اعمال مولویت ندارد، بلکه عقل فقط می تواند منبعی باری ادراک احکام الهی باشد نه منبعی برای حکم کردن. مثلا آیا عقل میتواند بگوید 2*2=5 و این را اعمال کند. بلکه عقل فقط کشف می کند که 2*2=4 است.

عقل کاشف واقع است. انسان ها هست(هستی و نیستی) و بود(خوب و بد) را به باید و نباید نبدیل می کنند. یعنی قیاسی می سازند که مقدمه ی اول آن از سنخ هست و بود است و مقدمه ی دوم آن از سنخ باید. ولی هرگز نمی توان در یک قیاس که هر دو مقدمه آن از سنخ هست و بود است به نتیجه ای از سنخ باید و نباید رسید. این امر شدنی نیست و منطقا نمی توان از قیاسی که همه قضایای آن از سنخ هست است باید را استنتاج کرد. باید توجه داشت که این جا وظیفه عقل استنتاج است، نه حکم مولوی، حداکثر هم حکم ارشادی است.

عقل چون در معرض ظاهر الفاظ کتاب و سنت است در نتیجه کاشف و پرده بردار از احکام الهی است و هم چنان که ظاهر قرآن و روایت فاقد مولویت اند و عقوبت و پاداش ندارند، بلکه بیان گر پاداش خدا و کیفر الهی اند؛ عقل نیز نسبت به قوانین فردی و اجتماعی فاقد چنین شانی است. عقل احکام ارشادی دارد و حکم ارشادی تابع مرشدالیه است. و همه گزاره های ارشادی و انشایی عقل مانند گزاره های انشایی طبیعت به گزاره های اخباری بر می گردد.

عقل هم چون طبیعت اهل درایت و معرفت است نه اهل ولایت و حکومت. اما هر فرد عاقل در حیطه ی مربوط به خودش می تواند ولایت و حکومت بر خویش را به دست عقل خود بسپارد.

عقل هر فرد نسبت به جهان و جامعه و دیگر انسان ها صرفا شان ادراکی دارد؛ نه حکومت و ولایت.

عقل حجت خدا و مصباح شریعت است، و مدرک شریعت! از مرحله ی ادراک احکام که بگذریم و به مرحله اطاعت و امتثال برسیم، وارد حریم فرد شده ایم.

کار عقل عملی: سیاست و تدبیر و فرمان روایی امور شخصی است، ولی نسبت به اشخاص دیگر فاقد جنبه آمریت و ولایت است.

2- عقول کامله و بعد هستی شناختی دین:

عقول کامله معصومند و در مقام تشریع نیستند بلکه ابزار انتقال اند.

آنچه گفته شد نیاز به استدلال چندانی ندارد بلکه تصورش منجر به تصدیقش خواهد شد.

لازم به ذکر است که مشکل اصلی که به آن توجه نمی شود و در این جا نیز آقای جوادی آملی به آن اشاره فرموده اند و باید به آن توجه داشت این است که شان اجتماعی بشر با شان فرد انسان مرز بندی دارد و باید به این قضیه به شدت متوجه بود و مرز را به خوبی فهمید.

مثلا دروغی که دیگران را دچار خسران می کند با دروغی که به کسی ضرر نمی رساند متفاوت است. شراب خواری که امنیت اجتماعی دیگران را به خطر می اندزد با مشروب خواری که فقط خود را متضرر می کند متفاوت است. اما در مورد حجاب و بی حجابی هم همین گونه باید متوجه تمام متغیر ها بود. باید به این سوال پاسخی صحیح داد که آیا تنها عامل بروز فساد در جامعه حجاب است؟ و اگر آری! آن گاه ضریب اثر این عامل چقدر است؟ آیا در حدی است که بتوان به خاطر آن آزادی دیگران را محدود کرد، آن هم بازور! اصلا حدود اعمال قدرت حاکمیت در امور افراد یک جامعه تا چه میزان است؟ اصلا فرض بر این که حجاب اجباری است! آیا این منجر به توسعه حجاب و عفاف در جامعه می شود؟ تا چه حد؟ و چه میزان ضد خویش عمل می کند؟ برای نمونه جامعه ترکیه! که عملا وجود دارد. آیا سخت گیری هایی که علیه محجبه ها در دانش گاه ها و آزادیی که در سطح جامعه اتفاق افتاده منجر به توسعه حجاب نشده یا نه؟

اگر اخلاق را بر فقه مقدم داشتيم، و براستي باور كرديم كه پيامبرمان براي تكميل مكارم اخلاق مبعوث شده است و هدف غائي رسالتش استحكام بنيانهاي اخلاق بوده نه سيطره ظواهر شريعت، در اين صورت اذعان خواهيم كرد كه هيچ مصلحتي بالاتر از رعايت ضوابط اخلاقي متصور نيست و سلامت نظام سياسي و مسئولان حكومت و احكام شرعي همگي با رعايت اصول اخلاقي از جمله صداقت تأمين مي شود. اين قواعد اخلاقي است كه بر تمامي عرصه هاي احكام و نظام و مسولان ولايت دارد نه برعكس. در يك كلام رعايت اصول و ضوابط اخلاقي از اوجب واجبات است و هيچ مصلحتي اعم از مصلحت فرد يا مصلحت نظام توان درنورديدن و زير پا گذاشتن آنرا ندارد.

الان در دولت جديد (دولت هفتم) شعار اصلى رئيس جمهور محبوب (آقای خاتمی) ماست كه به اهميت اين قضيه واقف است. توسعه جامعه مدنى مخالفتى با تاريخ اسلام و تاريخ اعتقادى ملت ما ندارد. با اسلام هم تخالفى ندارد و مسئله بى ريشه‏اى در كشور ما نيست، بلكه ريشه دار است.

روز پنجشنبه 31/3/86 طي مراسمي با حضور جمعي از دوستداران و علاقه‌مندان، بيست و ششمين سالگرد شهادت شهيد آيت‌الله دكتر بهشتي و هفتاد و دو تن از ياران باوفاي امام و انقلاب اسلامي در محل مؤسسه دين و اقتصاد برگزار شد. در اين مراسم آقايان مهندس ميرحسين موسوي، حجت‌الاسلام دعاگو، دكتر مهرپور، سرحديزاده، دكتر نيكنام و حاج مهدي غيوران به بيان خاطرات و انديشه‌هاي شهيد دكتر بهشتي پرداختند.

دوست دارم تاریخ سکوت را بنویسم: تاریخ «گفته های ثبت نشده»، «نوشته های آرشیو نشده»، «پرسش های پاسخ داده نشده»، «صداهای شنیده نشده»، «کنش های دیده نشده»، «بازیگران بازی داده نشده»، «واقعیت های فراموش شده»، «حقیقت های پایمال شده»، «زیبایی های زشت شده»، «زشت های زیبا شده»، «بایدهای نباید شده»، «نبایدهای باید شده»، «متن های حاشیه شده»، «حاشیه های متن شده»، «ضدانقلابیون انقلابی شده»، «انقلابیون ضدانقلابی شده»، «خودی های دگرشده»، «دگرهای خودی شده»، «راست های چپ شده»، «چپ های راست شده».

شب در نگاه اول تجلي تاريكي، ظلمت و خاموشي است؛ پهنه ي گسترده اي كه ظلمات بي حد و مرز آن زندگي را در كام خود فرو مي برد. از تاريكي آن غربت مي بارد و از متن آن گم گشتكي وهم آلودي برمي خيزد كه راه اميدي ندارد.

اما شب را من مظهر عظمت، بزرگي، اميد، دل دادگي و لطافت ميدانم؛ كه نوميدي در دل نوراني ستارگاني كه چشمك مي زنند غرق و هضم مي شود و از ناممكن ها امكان شگفت انگيز زندگي پويا برمي خيزد. نور كم سو و ستارگان رقصان دل انسان دل داده را چنان مي پروراند كه لحظه اي از زندگي را تهي از آفرينندگي و اميد آفريني نمي بيند. سرماي سوزان شب هنگام در زمستان و گرماي شرجي در شب هاي تابستان نويد بخش همه لطافت ها و زيبايي هاست.

وقتي شب چهره مي افكند آسمان را در همسايگي خود مي بيني!

چه مي گويم؟!

در شب زمين و آسمان يكي مي شوند. آسمان به زلالي و شفافي درياي آب شيريني است كه فقط در وهم تو وجود دارد و ستارگان به تو نزديك تراند! آن قدر كه با دستانت مي تواني آن ها را صيد كني. شب با زبان ستاره با تو شاعرانه ترين گفت و گو ها را دارد و چنان جانت را از اميد و زيبايي پر مي كند كه سختي روزگار نيز راحت و دل پذير مي شود.

انسان شب، زن شب، مرد شب، به آسمان مي نگرد، ستاره مي چيند و شعر مي سرايد و زندگي را با همه جلال و جمال خود تكرار مي كند. شب هنگام دل ميل به ماورا دارد و به همين جهت است كه زن و مرد شب به خدا نزديك تراند.

شب ايمان ناب را ژرف و عرفاني در متن جان خود جاي داده است. شب مظهر ژرف نگري و عميق بيني است. همه ي شب هاي زن و مرد شب، شب قدر است و همه روزهايش سرشار از تلاش و زيركي و صداقت و پاكي است؛ آري! و همه روزهايش سرشار از نا آرامي براي جست و جوي آرامش پايدار!

شايد حاصل شب چيزي جز ژرفانگري و درون بيني و عميق نگري نباشد.

ژرف نگري بر سر ايمان خود، و نگران كه مبادا ناتوان از عمل به عهدي باشيم كه با خداي خود و دين و سرزمين خود و خود خود بسته ايم!

شايد سكوت شب نيز حكايت همين داستان را داشته باشد!

آري! به راستي كه سكوت انسان را وادار به باز انديشي در خود مي كند! و نگران كه مبادا ناتوان از عمل به عهدي باشيم كه با خداي خود و خود خود بسته ايم!

شايد تاريكي شب نيز حكايت اين داستان را داشته باشد! آري به راستي كه تاريكي شب نيز انسان را وادار به باز انديشي در خود مي كند و در خود فرو مي برد، و نگران كه مبادا ناتوان از عمل به عهدي باشيم كه با خداي خود و خود خود بسته ايم!

شايد همه اين در خود فرو رفتن ها حاصلي بهتر از اعتماد به خويش تن خود كه جداي از خداي خود نيست نداشته باشد.

آري! به راستي حاصلي به تر از خود باوري؟!

اكنون اين خود چيست كه بايد به باور آن پرداخت و رسيد؟

آيا چيزي جز عقل؟!

بالاخره انتخابات تمام شد! اگر چه نتایج  تهران ...

1-     دین هدف است یا وسیله؟

    دین وسیله است.

دین هدف را نشان می دهد، شرایط موجود را تحلیل می کند و می شناساند، مسیر حرکت از وضعت موجود به مقصد را ترسیم می کند تا انسان تعالی یابد. اما  همه این ها در دین براساس اصولی استوار است. که اجمالا عبارت اند از:

1-     عقل (اگر چه سخن در باب اینکه «عقل چیست؟» بسیار است!)

2-     وحی(قرآن، انبیا و اوصیا)

2-     دین فطرت الله است که آفرینش بشر با آن عجین است یا وسیله ای است که نفوس مختلفه از آن برای رسیدن به اهداف مطلوب نفسشان [از آن] بهره می برند؟ (توجه کنید که جهت خواسته های نفوس با سلامت یا بیماری آنها رابطه مستقیم دارد.)   حقیر یک سوالی دارم: از این که فرموده اید دین فطرت الله است منظورتان چیست؟   دین چنان طراحی شده که هر شرایطی را به سمت مطلوب رهنمون می کند. در نتیجه انسان های مختلف براساس خودشان راهی به سمت خدا دارند. استناد به حدیث نبوی : راههای به سوی خدا به تعداد خلایق است.

3-     در این موضوع شکی نیست که هیچ کس نمی تواند از وجود ساخته شده خود (به وسیله تهذیب و تحصیل) فرار کند و خارج از وجود خود به حقایق جهان بنگرد. اگر هم خیال کند دارد خارج از خود مسائل را ادراک می کند این موضوع نیز توهمی بیش نیست. حالا ما که بدون ادراک فردی صحیح از حقیقت دین یا همان عقل خود بنیاد دینی و قبل از اینکه دین را بماهودین یا قران کریم را بما هو قران و بدون کمک گیری از اطلاعات از پیش تعین شده دیگری بشناسیم و قبل از این که خود را برمبنای ادراک بسازیم بی محابا خود را به اقیانوس شبهات برخاسته از نفوس مریضه(کنفسی) می افکنیم. آیا می توانیم تضمین کنیم که خود آلوده نخواهیم شد؟ اساس شناخت دوری از تعصب است و عقلانیت. پس بله امکان دارد.

حقیر یه مقدار کوتاه و مختصر جواب دادم چون همین بحث درvakav.blogfa.com پیگیری میشود به امید اینکه از افاضات شما در آن جا بهره مند بشم.

بسم الله الر حمن الر حيم

و سلام و درود خداوند بلند مرتبه و پاکيزه بر محمد و آل پاکش

اين ايام را تسليت مي گويم و از خداوند درخواست دارم ما را در فهم هرچه بيش تر عاشورا که به حق، معناي ناب اسلامِ ناب محمدي است ياري بفرمايد. انشاالله...

دردها فراوانند و اين بشريت است که در ميان اين رنج ها راه تکامل را مي پيمايد تا به سعادت برسد. بشريت به دنبال چيست؟ پاسخ کلي همان سعادت است! اما سعادت چيست؟

انسان در بستر زندگي - يا شايد اگر بپذيريد حيات - مسيري را طي مي کند؛ چه بخواهيم، و چه نخواهيم! و اين مسير؛ چه بخواهيم، و چه نخواهيم، در نگاه کلي به سمت تکامل است. کامل شدن در درون خود دو مطلب را به ذهن القا مي کند. مبدا کجاست ؟ و مقصد چه؟ در ميان همه اين سوالات و ابهامات چکونگي پيمودن نيز مطرح است. اساسا اين سوال که از چکونگي پيمودن مي شود؛ شايد! مقدم بر سوالات ديگر باشد؛ زيرا اگر دريافت ما از، پاسخ اين سوال، صحيح باشد خود نشاني و اشاره گري به چه-چيز- را يافتن است. شايد نکته اي هم که کمتر به آن توجه شده همين قضيه باشد. براستي چگونه بايد به دنبال فهم سوالات و ابهامات رفت؟! چگونه؟! چگونه بايد سعادت را يافت؟

استاد بزرگ وار شهيد مرتضي مطهري در جايي(جلد دوم مجموعه آثار-حالا اگه آدرس دقيق خواستيد پيدا مي کنم اما اجمالا همون جايي که جهان بيني رو بحث مي کنه-) مي فرمايند(نقل به مضمون) در اکثر و شايد همه مکاتب مخصوصا مکاتبي که بعد رنسانس ظهور کردند ايراد و مشکل و طريقه حل آن در خارج از وجود خود آدمي جستجو مي شود، اما اين خاصه اسلام است که اول به خود انسان اشاره مي کند بعد به جامعه و غير خود آدمي!. حضرت امير (ع) مي فرمايند: انسان عالم اکبر است. اين جمله چقدر عميق است، خدا مي داند! به راستي که انسان عالم اکبر است و اين جهان عالم اصغر. هر مشکلي در جامعه است تجلي همان درون آدميان آن جامعه است. اين عالم، اين جهان؛ مرتبه اي از مراتب انسان است. - حالا کاري ندارم  - موضوعي که مي خواهم به آن بپردازم اين است که يکي از مشکلات اساسي و ساختاري جامعه ما عدم توجه ما به مبدا و منشا ايرادها و مشکلات است، در نتيجه هر کاري هم که در اين حالت انجام مي شود، اگر انگشتي نباشد که به جاي درست کردن ابرو چشم را کور کند؛ و ابرو را در خوش بينانه ترين حالت از قبل بدتر کند، مسلما ابرو را درست نخواهد کرد.

حقير خيلي توجه کرده ام، هم در خودم و هم در ديگران، قريب به اتفاق ما از همان اوايل نوجواني يا بهتر، از زماني که قوه تخيل ما فعال مي شود و مي توانيم خود را و جايگاه خود را در جمع تميز دهيم؛ مي شويم يک دهان و يک شکم و لوله ي ارتباطي بين اين ها و ما تحتان شکم.

گفته اند خمس علم آموختن به ديگران است. يعني مثلا اگر بنده خدايي پيدا شد و 5 تا کتاب خواند به اندازه 1 کتاب مي تواند به ديگران بياموزاند. اگر هم خيلي اهل ايثار بود 2 تا کتاب را مي آموزاند ديگر بيش از 2 تا خود فروشي است، نه از اين جهت که کم تر ايثار کند! نه! خمس يک قاعده عُقلايي است، بيش از آن افراط است و شايد بتوان گاهي گفت کمتر از آن تفريط؛ اين را هم که مي گويم: « شايد بتوان گاهي گفت کمتر از آن تفريط»، از اين جهت مي گوييم که مثلا: اگر اميرالمومنين مي خواستند خمس دانش خود را بياموزانند احتمالا اگر تمام عمرشان هم مي آموزاندند باز هم به خمس علم خويش نمي رسيدند؛ حالا ايشان با آن همه علم و دانش غير قابل انکار اين گونه رفتار کردند: کمتر گفتند و بيشتر ديدند و شنيدند؛ پس تکليف امثال من ها کاملا مشخص است؛ ولي... ولي... ولي... وااسفا... افسوس...! نه گوشي که بشنود و نه چشماني که ببيند و نه عقلي که بينديشد و نه دل و قلبي که بفهمد، اگر هم بخواهيم تعريف مناسبي از امثال من ها ارائه بدهيم مي توان گفت يک موجود سراپا دهان.

منشا مشکلات هم که بشر کمتر به آن توجه مي کند خودِ خود است. هميشه بشر منشا را در غير خود جُسته! چه آن زماني که در آسمان به دنبال خود مي گشت و چه اکنون که در زمين به دنبال خويش است. در هر دو حال هم خويش را نيافته. در گذشته از جمله علوم مهم، علمِ نجوم بود، بعضي ها از روي ستارگان آينده را مي جستند، يا امثال اين جور چيزها که کم نيست، از اعتقادات گذشتگان اعتقاد به جبر؛ اعتقاد به سرنوشت از پيش تعيين شده و..و... بود. اکنون هم، مخصوصا بعد رنسانس بشر به دنبال حل مشکل از طريق تغييرات در اجتماع و در ساختارها و امثال اين ها بوده. از جمله ظهور سکولاريسم که باز خود نوعي يافتن پاسخ دردها در خارج از خودِ خود بود. يکي از بزرگان به اين مطلب اشاره اي کرده اند که ذکر آن خالي از لطف نخواهد بود : «پيش از اين -در قرون وسطي به آن طرف- تضادي بين دين و حكومت وجود نداشت ولي به خاطر رفتارهايي كه جامعه ديني در گذشته داشت و نقشي كه بعضي از دين‌ها{مخصوصا مسيحيت} داشتند و مخالفتي كه با فكر و انديشه مي‌كردند بشر جديد به اين نتيجه رسيد كه ميان دين و سياست تفكيك قائل شود، معتقد بود نظام مناسب بشري نظام سكولار است چون اگر دين بخواهد در عرصه اجتماعي دخالت كند به اختلافات دامن مي‌زند و منشاء جنگ و نزاع مي‌شود، همچنان كه جنگ‌هاي مذهبي وجود داشته است. بنابراين براي اينكه آرامش در جامعه باشد خوب است دين امري شخصي به حساب آيد و حكومت عرفي و سكولار باشد؛ بشر جديد چنين پنداشت. ولي سوال اين است كه اولاً آيا دين دقيقاً همان است كه در قرون وسطي حاكم بود؟ آيا مي‌توانيم دين را به‌گونه‌اي بفهميم كه تضادي با آزادي انسان نداشته باشد، به حقوق بشر احترام بگذارد، از همزيستي انسان‌ها با هر عقيده و گرايشي دفاع كند؟ اگر دين چنين مفهومي داشته باشد به نظرم آن دليل كه سبب استقرار سكولاريسم مي‌شود از كار مي‌افتد. اينجا بايد ميان حقيقت دين و دين تاريخي تمايز قائل بود. بله ،اگر دين بخواهد عرصه را بر بشر تنگ كند، مخالف آزادي انديشه و بيان باشد، حقوق شهروندي را به رسميت نشناسد، زنان را جنس دوم و فرعي و مردان را اصل بداند ؛ما چه بخواهيم، چه نخواهيم سكولاريسم غالب خواهد شد ولي اگر دين با اين امور مخالف نباشد به انسان، عقايد انسان‌ها، آزادي آنها احترام بگذارد و بتواند مسائل انسان را با نوآوري‌هاي خود حل كند، من مشكلي ميان همسويي دين و سياست نمي‌بينم. بلافاصله بايد سوال كنيم كدام مذهب و چه تلقي‌اي از مذهب مورد نظر است؟ معتقدم جوهر اديان با آزادي، پيشرفت و ترقي انسان مغايرت ندارد و با عقل انسان و به‌كارگيري آن مخالفتي ندارد. معتقدم ميان دين به اين معنا با سياست تضادي وجود ندارد.
در آغاز قرن 21 هستيم. سكولاريسم و مدرنيته دستاوردهاي بسيار بزرگي داشته، اما مشكلاتي هم براي بشر داشته است. در خود غرب هم همين مدرنيته و سكولاريسم مورد نقد قرار دارد و به تعبير بعضي از آنها تمدن جديد غافل از اقليم روح شده، زندگي به‌رغم پيشرفت‌هاي فني و علمي خشك و بي‌روح شده و يك بينش معنوي كه عمدتاً در اديان است، اگر به آن تزريق شود مي‌تواند مدرنيته را لطيف و كارآمدتر كند.
اگر بنا بود سكولاريسم جلوي جنگ‌ها را بگيرد، جنگ‌هاي مذهبي را كمتر كرده ولي در دنياي مدرن جنگ‌هاي فراواني رخ داد ازجمله جنگ جهاني اول و دوم جنبه مذهبي نداشت. جنگ سرد نيم‌قرنه جننبه مذهبي نداشت. پس بنابراين نبايد گفت اگر دين را از صحنه زندگي خارج كنيم زندگي آرام مي‌شود. براي اينكه جنگ نباشد بشر بايد خودخواهي‌اش را كنار بگذارد، خود را مدار و محور عالم نداند؛ چه به نام مذهب باشد و چه غيرمذهب. اولاً بايد دين را به‌گونه‌اي فهميد كه با آزادي و پيشرفت موافق باشد ثانياً بايد متوجه باشيم حقيقت ديني كه ما مي‌گوييم غير آن چيزي است كه در تاريخ ازجمله در قرون وسطي تحقق پيدا كرده است.»

تمام مطلب همين جاست! مسيحيان مخصوصا روحانيانشان دين را به هر عللتي مخالف عقل، علم، آزادي و... يافتند يا شايد نماياندند. اين برداشت آدميان از دين بود نه حقيقت دين! بعد همان ها که دين را آن گونه يافته بودند اصلا به اين مطلب متوجه و متنبه نشدند که شايد برداشت ما اشتباه باشد و مشکل اصلي از ماست. جنگ را آدمي مي کند مقصر دين است. در اخلاق و رفتار ما آدميان هم همين گونه است، عصباني مي شويم و رفتار ناهنجازي از ما سر مي زند، بعد در توجيه رفتار ناشايست خود مي گوييم عصباني شدم يا عصباني ام کرد يا کردند. اولا به چه حقي شما عصباني شديد؟! مهم تر اين که به چه حقي شما رفتار ناشايست کرديد؟! شما عصباني شده ايد رفتار ناشايست هم کرده ايد! تازه عامل اين زشتي ها کس ديگري است؟ يکي نيست بگويد: بابا! مشکل از خود شماست که عصباني مي شويد برويد خودتان را اصلاح کنيد.آه... آه... آه...

داشتم ميگفتم! بله! سکولاريسم و خيلي از اين ايسم هاي ديگر از همه بيشتر متوجه غير خودِ انسانند تا خودِ آدمي. اگر چه در دوران رنسانس عده اي ظهور کردند که مارتين لوتر رهبر آنان بود و به دنبال اصلاحات ديني بود و معتقد بود اگر برداشتمان را تصحيح کنيم خيلي از مشکلات حل مي شود اما اين گروه زياد دوام نياورد و در برزخ دعواي کليسا و ضدکليسا(سلطنت خواهان و ضد دين ها و...) از ميان رفت و صدايش به جايي نرسيد.

ما هم متوجه خودمان نيستيم، در سياست که وارد مي شويم، در اقتصاد، در هنر، در، درُ ... از هر دري که وارد مي شويم همين گونه رفتار مي کنيم. تهذيب مقدمه است، تحصيل مقدمه است، در کل افزايش فهم مقدمه است، افزايش دانسته ها، قاعده ي اظهار نظر هم در هر موردي همان خمس است، حضرت امير(ع) فرموده اند: به من نمي رسيد اما مرا ياري کنيد. يک قدم هم يک قدم است. درست است که به پاي حضرتش نمي رسيم اما مي توانيم تلاشي بکنيم. اما بعضي وقت ها شيطان آدم را وسوسه مي کند؛ مثلا: خوب! در مورد خدا که شکي نيست پس در مورد خدا يه اظهار نظري مي کنيم، همين خطرناک است، اين مي شود قدم اول براي دور شدن از حضرت امير(ع). امام(ره) مي فرمايند: (نقل به مضمون) اگر سخن توحيد از زبان آدم به يقين نرسيده بيرون بيايد سخن شيطان است. کار هم سخت نيست! امام(ره) در چهل حديث(فکر مي کنم همان حديث اول يا همان اوايل کتاب) فراوان ذکر مي کنند که يک جو همت مي خواهد؛ حتي يادم مي آيد، ربع جو هم بکار برداه اند.

ادامه دارد ...