پیامبر(ص) می فرمایند:

عقل زانوبندی است بر نادانی و نفس اماره که اگر پایش بسته نشود، بیراهه می رود و سرگردان می شود، پس عقل زانوبند جهل است.[عقل از کلمه عقال گرفته شده است. عقال به طنابی می گویند که زانوی شتر را پس از نشستن با آن می بندند تا فرار نکند.]

به راستی که خداوند عقل را آفرید و به او فرمود: به عزت و جلالم سوگند که من آفریده ای از تو بزرگ تر و فرمان بردار تر نیافریدم. با تو آغاز می کنم و تو را به درگاهم برمی گردانم. معیار پاداش و کیفر تویی؛ پس عقل از بردباری نشات گرفت و از بردباری دانش و از دانش، هوشیاری و از هوشیاری، پاک دامنی و از پاک دامنی، خویش تن داری و از خویش تن داری، حیا و از حیا، وقار و از وقار، پایداری بر کار نیک و از پایداری، بیزاری از ناپسند و از این پیروی از اندرزگو.

دست آورد بردباری: آراسته شدن به نیکی ها، هم نشینی با نیکان، خواری زدایی، عزیز گشتن، نزدیک شدن به درجات عالی، رغبت به نیکی، گذشت، مهلت بخشی، احسان.

دست آورد دانش: بی نیازی هرچند [دانش مند] تهی دست باشد، بخشندگی هر چند بخیل باشد، هیبت هرچند نرم رفتار و ملایم باشد، تندرستی هرچند بیمار باشد، نزدیکی هرچند دور باشد، حیا هرچند پررو باشد، سرافرازی هر چند فرودست باشد، شرافت مندی هر چند پست باشد، حِکمت و بهره مندی، پس خوشا بر آن که دانش و خرد یافت!

دست آورد های هوشیاری: متانت، هدایت، نیکوکاری، پارسایی، کامیابی، میانه روی در راه پیمایی، میانه روی در امور زندگی، راستی، بزرگواری و شناخت دین خدا؛ پس خوشا بر آن که بر اساس برنامه گام بر می دارد!

دست آورد های پاک دامنی: خرسندی، آرامش، بهره مندی، آسایش، دل جویی، کرنش [برای خدا]، پند پذیری، تفکر، جوان مردی و دست و دل باز بودن.

دست آورد های خویش تن داری: خیراندیشی، فروتنی، پرهیزکاری، توبه، فهم، ادب، نیکی کردن، دوست یابی، خیر مندی و خوش برخوردی

دست آورد های حیا: نرم خویی، مهربانی، خدا را ناظر دیدن، سلامت، دروی از ناپسند، خوش رویی، یخشندگی، پیروزی و خوش نامی در میان مردم.

دست آورد های وقار: نرم رفتاری، دور اندیشی، امانت داری، ترک خیانت، راست گویی، حفظ شرم گاه، فساد مالی نداشتن، آمادگی در برابر دشمن، نهی از منکر و ترک نابخردی ... پس خوشا به حال شخص باوقار و کسی که در وجودش سبکسری و نادانی نیست و اهل بخشندگی و چشم پوشی است.

دست آورد های پایداری بر کار نیک: ترک هرزگی ها، دوری از هول و هراس، احتیاط کاری، یقین، دوست داشتن نجابت، اطاعت از خداوند رحمان، بزرگ داشت قرآن، کنار گیری از شیطان، عدل پذیری و حق گویی.

[نقل به مضمون]

منبع: تحف العقول/ سخنان پیامبر/ پاسخ پیامبر به شمعون –و من حکمه و کلامه-